احراز رابطه علیّت در فرض تعدد عوامل در وقوع جنایت علیه نفس در فقه و حقوق ایران

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

2 استادیار گروه فقه ومبانی حقوق اسلامی ، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران (نویسنده مسول).

3 استادیار گروه فقه ومبانی حقوق اسلامی ، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

چکیده

یکی از شرایط تحقق مسؤولیت کیفری، احراز رابطه علیّت بین فعل مرتکب و نتیجه مجرمانه است. سوالی که مطرح می شود این است که رابطه علّیّت در حالت اجتماع عوامل متعدد در جنایت علیه نفس (قتل) به‌صورت اجتماع مباشرین متعدد ویا اجتماع اسباب متعدد و یا به‌صورت اجتماع سبب و مباشر چگونه احراز می شود؟
به منظورپاسخ به این سوال باید گفت که گاهی این عوامل متعدد درعرض یکدیگر قرار دارندیعنی تأثیر عوامل در تحقق نتیجه (وقوع جنایت علیه نفس)، متوقف بر وجود یکدیگر نمی‌باشد، بلکه به‌طور مستقل و هم زمان با تأثیر سایرعوامل، منجر به ایجاد نتیجه واحد، می‌شوند هرچند زمان وقوع رفتار هریک از عوامل موخر یا مقدم بر دیگری باشد. و گاهی در طول هم قرار دارند به این معنا که تأثیر عوامل هم زمان نبوده و به‌طور غیرمستقیم در تحقق نتیجه نقش داشته‌اند، و جنایت، مستند به همه عوامل نیست. قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 درخصوص اجتماع سبب و مباشر ملاک را انتساب عرفی جنایت قرار داد و نحوه‌ی مسؤولیت هریک از سبب و مباشر را به میزان تأثیرشان قرار داده است. درصورت تعدد مباشر به‌صورت عرضی، نتیجه مجرمانه به حساب تمام عوامل گذاشته می‌شود همچنین، در فرض تعدد اسباب به‌صورت عرضی حکم به تساوی مسؤولیت داده شده در اجتماع طولی اسباب، قانونگذار در مادّه 535 ابتدا سبب مقدم در تأثیر را پذیرفته ولی در ادامه، با آوردن قیودی از این قاعده عدول کرده است.

کلیدواژه‌ها