کاربردهای دلالت اشاره در فقه و حقوق

نوع مقاله: علمی پژوهشی

چکیده

کاربردهای دلالت اشاره در فقه و حقوق*
                                                   زینب گیلانی[1]
عبدالرسول قاسمی کجانی[2]
 
چکیده
دلالت در لغت به معنای راهبری است و در اصطلاح دارای اقسام زیادی است. ماهیت دلالت اشاره از دید اصولیان متفاوت است. برخی آن را از جمله دلالت‌های منطوقی، برخی آن را جزء دلالت‌های مفهومی و برخی دیگر قائل به قسم سومی میان این دو دلالت، به نام دلالت سیاقی هستند. نظر چهارمی نیز در این میان مطرح گردید که دلالت اشاره در اصل دلالت نیست و نامیدن آن به دلالت، با مسامحه همراه است. تعریف دلالت اشاره به مبنای انتخابی بستگی دارد. کتب مصطلحات اصول فقه دلالت اشاره را از جمله دلالت‌های سیاقی به شمار آورده‌اند و آن را دلالتی می‌دانند که لازمه کلام است ولی دلالت التزامی آن محسوب نمی‌شود؛ بلکه لزوم غیر بین کلام یا لزوم بین بمعنی الاعم آن به شمار می‌رود و عرفاً هم مقصود متکلم نیست. همه اصولی‌ها اتفاق‌نظر دارند در این‌که دلالت اشاره حجیت دارد ولی در این‌که از چه بابی حجت است، اختلاف‌نظر وجود دارد. در مذاهب حنفی، شافعی، امامیه و تا حدودی در مذهب مالکی در مورد دلالت اشاره بحث شده است. دلالت اشاره کاربردهای فقهی و حقوقی فراوانی دارد که در این پژوهش به آن اشاره شده است.
کلیدواژه ها: دلالت، دلالت معنا، دلالت مفهوم، دلالت اشاره، دلالت اقتضا.  



*  تاریخ دریافت: 27/8/94 تاریخ پذیرش : 15/02/95


[1] - دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه مذاهب اسلامی (نویسنده مسئول).


- [2] دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم و استاد سطح عالی حوزه علمیه اصفهان.

References: فهرست منابع به زبان انگلیسی

  1. Akhund Khorasani, Mohammad Kazem al-Hussein, Kefayatol osul, investigator: M. Mahmoudi, Qom, al Alfkr Assembly, vol. 1
  2. Al-Amadi, Al Ahkam, edited: Abdolrazzag Afifi, Islamic School.
  3. Ibne Amir al hajaj, Al Tagrir va al tahyeer fi elemol osul, darolfekr, Beirut, vol. 1
  4. Eshtehardi, Tgreerat fi Osulel Fiqh, edited by Borougerdi, Islamic pub, institute, Qum.
  5. Ansari, Sheikh Mohammad Ali, al Mousoah Foqhiya al moyassarah, daeolfekr pub, Qum, vol.1
  6. Ansari, Mortaz, Matarehol Anzar, al Alfkr Assembly, Qum
  7. Ayyubi Far, Fateme, Civil law and civil liability laws, Mashhad.
  8. Bokhari, Abdolaziz, KashfolAsrar an Osule fakhrel eslam, investigator: Abdollah Mahmood Omar, Beirut, Darolkotobe Elmiyya
  9. Tahanavi, Ali bin Ali, heuristically terms Alfonon and al-Ulum, part 1, R: Ali Dhruj, translated by Abdullah Khalidi and George Zynaty, Beirut: Lebanon Nasherun.
  10. Jodia, Abdollah ibne Yusof, Tayasiro elmon Osulol fiqh, part 30.
  11. Jyzani, Mohammad ibne Hosein, 1427, Moalam Osul alfiqh enda ahleSonah val Jamaah, Ibn Juzi pub, vol.1
  12. Hayeri Esfahani, Mohammad hosein, 1404, Al Fosulol ghoravi fi osul fiqhi, Qum, darol Olume eslamiah
  13. Horre Ameli, Mohammad ibne hasan ibne Ali, 1409, Tafsile vasayeloshia ela tehsil masayel sharia, a`al Bayt institute, Qum, vol. 18, 25
  14. Hakim, Seyed Moahammad Tagi, 1979, Ousole Amme lelfiqhel mogaren, a`al Bayt institute pub. Qum
  15. Helli, Hasan ibne Yusof, Nayat ol osul ela elmol osoul, R: Ibrahim Bahadori, Jafar Sobhani, Qum, Imam Sadiq institute.
  16. Khalaf, Abdul Wahab, Usul al-fiqh, part 1, Cairo: School ud-Dawa - Shabab Al-Azhar
  17. Khomeini, Sydrohallah, 1421 (1379), Lamhatel Osul; Tagrirat Boroujerdi, Qom: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's works.
  18. Derini, Fathi, 1424, Almanahej el osuliah fi ejtehad belraay fi tashria al eslami, Beirut, Alnasherun institute/
  19. Razi, Sheikh Mohammad Tagi, Hedayatol Mostarshadin, the Islamic pub. Co, Teachers Institute of Qum, vol. 2.
  20. Rouhani, Seyed Mohammad Sadegh, 1412, Zobdatol Osul, Imam Sadegh school, vol. 2
  21. Roozdari, Movla Ali, 1414, Tagreerat Mojadad Shirazi, A`ale Bayt pub Inst. Qum, vol. 3
  22. Zahedi, Ali h. Th. 1424, Talkhis e Osul, Part 1, Sadeg Abad, Pakistan.
  23. Zarkeshi, Badraddin Mohammad Ibne Bahador ibne Abdollah, 1421 (2000), al bahrol mohit fi osulel fiqh, part 4, edited by:
  24. Zolmi, Mostafa Ibrahim, 1387, The origins of differences in religious jurisprudence, Mashhad, Islamic Research Foundation.
  25. Sobhani, J., 1424 (1382 E p), Almovjiz fi osul el fiqh, Qom, Imam al-Sadiq Institute
  26. Sabki, Taj ol Din Abi Nasr Abd al-Wahhab ibn Ali ibn Abd al-Kafi, 1419 (1999), eliminating brief as Ibn El Hajeb El Hajeb, research: Adel Ali Mohammed Moawad and Ahmed Abdul Almvjvd, Beirut: the Alamol Kotob.
  27. Serakhsi, Muhammad ibn Ahmad ibn Abi Sahl, 1414 (1993), Osulol fiqh and jurisprudential-rule, vol. 1, Beirut: Daralktab elmia.
  28. Salmi, Ayaz bin Nami, 1426, Osulol fiqh allazi la yasea al faqih jahloho, part 1, Ar-Riyad.
  29. Siouri, Almeqdad, 1403, Nzd Gavaedol feghiyya, R: El-Sayed Abdel Latif Alkuhkamari, Qom: Khayyam.
  30. Shashi, Ahmad ibn Muhammad ibn Is`haq, 1402, principles Shashi, vol. 1, Beirut: Daralktab Arabi.
  31. Shatebi, Ibrahim bin Musa bin Mohammed Algharnati, 1417 (1997), Almovafeqat, part 2, R: Abu Obaydah Mashhuribne Hassan Al Salman, pr. 1, displacement, Dare ibne Affsn.
  32. Shuhud, Ali bin Nayef, Alkholasah fi bayan asbsb  ekhtelaf foqaha, part 1.
  33. Shanqiti, 1415 (1995), Azvaol Bayan, darol fekr pub co. Beirut, vol. 4
  34. Shahid Aval, Algavaed va favaed, R: seyed abdol Hadi Al Hakim, Manshurat moktaba mofid, Qum.
  35. Sheikh Bahayee, Mohammad bin Hosein, Zobdatol Osul, part 69, R: Karim Fars Hesun, Mersad pub, Qum.
  36. Sadr, MB, In science of Osul, Beirut: Daralmontazer, vol.1
  37. Tusi, Muhammad ibn Hasan, Alodah fi Osul al-fiqh, R: Mohammad Reza Ansari, Qom: vol. 2.
  38. Abdorahman, Ali Mahmud, 1424 (1383), Al mabahese Loghavi va Asarha fi Osil al Fiqh, school of Al Sagafah diniya, Cairo.
  39. Alasvand, Friba, 1390, Women in Islam (1), Qom Publishing Center Hajar.
  40. Ghazzali, Abu hamed bin Mohammad, 1413, al Mostasfa fi elm Osul, R: Mohammad Abdulsalam And Shafi, Beirut, darol kotobol elmiya.
  41. Fazel Altoni, Abdullah bin Mohammed Alboshravi Alkhorasani, 1415, Alvafiah fi Osul fiqh, r: El-Sayed Mohamed Hussein Alrazavi al-Kashmiri, Qom, al-Islami Assembly Alfikr.
  42. Al-Fayaz, Mohazerat fi osul fiqh, 1419, Tagreer Bahse Khoyee, vol. 1 and 5, Qom: Institute of Islamic pub.
  43. Firoozabadi, El-Sayed Morteza al-Husseini Alyazdi, 1385- 1386, Enaya Osul fi Sharhe Kefayatol Osul, vol. 2, Qom: Manshurat.
  44. Qafi, H., 1387, legal theory applied research: Saeed Shariati, vol. 1, Tehran, Qom, the center of humanities research and development.
  45. Gholi zadeh, Ahmad, 1379, Terminology of idioms in Osul, Tehran, Scientific and Cultural Research Foundation of Noor ol Asfiya.
  46. Kazemi Khorasani, Sheikh Mohammad Ali, 1404, Favayedol Osul, edited by: Sheikh Agha Zia addin Eragi, school of teachers of Howzeh, Qum.
  47. Lari, Abdilhosein, Tafreerat fi Osul ol Fiqh, Islamic Science co pub. Qum, vol. 2
  48. Mohammadi, Abolhassan, 1375, understanding the fundamentals of Islamic Law, Tehran: Tehran University.
  49. Mohammadi, Ali, 1387, Shrhe Osule Fiqh, vol. 1, Qom: Darol fekr.
  50. Islamic Information and Documentation Center, 1390, The Encyclopedia of Osil Fiqh, Qom: Islamic Sciences and Culture Academy.
  51. Marvazi, Abu Mozaffar Mansour bin Abdoljabbar ibn Ahmad, 1418 (1999), Gavateol Adellah fi Osul, R: Mohammad Hasan Esmayil Shafei, part 1, Beirut, Darolkotob elmi.
  52. Meshkini Al ardabili, Ali, 1413 (1371), the term principle in Osul, and Moazzam abhaseha, Qom:  al-Hadi.
  53. Mozaffar, Mohammad Reza, principles Of Fiqh, Qom: Institute of House of Islam Altabah le jamaah, vol. 1.
  54. Mozaffar, M. 1387, Edad, Hosein M. S. Esfahan. Razavi pun.
  55. Mufid, Mohammad ibn Mohammad, Brief of Tazkerat in Osul, r: Mehdi Najaf, Qom: Congress Sheikh Mufid.
  56. Maleki Isfahani, Mojtaba, 1379, glossary of principles with the introduction of Ayatollah Sheikh Jafar Sobhani, Qom: Aleme

 

 

  1. Mansour, Jahangir, 1391, the Islamic Republic of Iran's constitution, adopted in 1358, with the latest fixes and extensions civil law with the law of civil liability, Tehran: Publication Dovran.
  2. Mousoe Mostalahat elme Osul Fiqh, part 49, the first section, Rohol Eslam.
  3. Mosavi, Ali bin Hosein bin Mosa, 1429, Alzaria ela Osul al sharia, Islamic pub. Inst. Qum. Vol. 1
  4. Mirza Qumi, Law of Osul, Last school.
  5. Nayini, Mohammed Hussein, 1376, the benefits of principle, vol. 2, Qom: Qom Seminary Teachers Society.
  6. Najafi Esfahani, Sheikh Abu Mohammad, 1413, Vagaye Azhan, A`al Bayt pub, Qum.
  7. Nakri, Abd Rab e Nabi, 1421 (2000), The order of Scientists in All Sciences in Technical Terms, part 1, R: Hasan Borhani, Beirut, Darol Kotob co.